KONTROLA PIP

Kontrola PIP z donosu i bez zapowiedzi oraz kary grożące od 8 lipca 2026

Wpisz zatrudnienie i odhacz, co masz gotowe, a sprawdzarka pokaże, o które dokumenty inspektor zapyta w pierwszej godzinie, ile wynoszą grzywny po nowelizacji z 8 lipca 2026 i ile kosztowałoby uznanie twoich umów B2B albo zleceń za etaty. Liczby pochodzą wprost z ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473).

Lista dokumentów ↓

Sprawdzarka gotowości do kontroli

Pracownicy na etacie

Osoby na B2B lub zleceniu

Jak zaczęła się kontrola

Rodzaj umowy cywilnoprawnej

Przeciętna faktura netto, zł / mies.

Pracują w godzinach i miejscu wyznaczonym przez firmę, pod kierownictwem

Co masz gotowe do okazania w pierwszej godzinie kontroli

Umowy o pracę i informacja o warunkach zatrudnienia Akta osobowe i dokumentacja pracownicza Ewidencja czasu pracy Listy płac, terminy wypłat i potrącenia BHP: badania, szkolenia, ocena ryzyka Umowy cywilnoprawne i B2B: faktyczny sposób pracy PPK: umowa o zarządzanie, umowy o prowadzenie, wpłaty Firma była już karana za wykroczenie przeciwko prawom pracownika w ciągu 2 lat

Gotowość dokumentów

71 %

2 z 7 obszarów bez dokumentu

Grzywna, gdyby każdy brak był wykroczeniem

4 000 zł do 120 000 zł

art. 281 do 283 k.p. od 8 lipca 2026

Mandat na miejscu, bez sądu

do 5 000 zł

art. 96 § 1a k.p.w., od 8 lipca 2026

Inspektor nie potwierdzi, że kontrola jest następstwem skargi, chyba że skarżący wyrazi pisemną zgodę (art. 44 ust. 3 ustawy o PIP). Zakres kontroli zwykle odpowiada treści skargi, ale nie jest do niej ograniczony: inspektor sprawdza to, co zobaczy.

Ryzyko polecenia zawarcia umowy o pracę: wysokie

4 umowy na etat: +7 373 zł miesięcznie, około 142 387 zł rocznie z płatnym urlopem

Dziś jedna osoba kosztuje 9 000 zł (faktura netto), na etacie z tym samym brutto 10 843 zł, w tym 1 843 zł składek płatnika. Do tego 26 dni płatnego urlopu, czyli około 13 478 zł rocznie na osobę. Bez PPK i bez odpraw.

Godziny i miejsce narzucone przez firmę plus kierownictwo to trzy z czterech cech stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p. Od 8 lipca 2026 inspektor wydaje w takiej sytuacji pisemne polecenie zawarcia umowy o pracę, a po jego niewykonaniu okręgowy inspektor decyzję (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP). Gdyby materiał nie pozwalał ustalić warunków, decyzja wskaże czas nieokreślony, pełny etat i minimalne wynagrodzenie 4 806 zł (art. 34 ust. 2e).

Do 8 lipca 2027 (jeszcze 274 dni) dobrowolna zamiana takiej umowy na umowę o pracę zwalnia z odpowiedzialności za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 k.p. (art. 16 nowelizacji). Rozwiązanie umowy cywilnoprawnej w trakcie kontroli nie pomaga: data zawarcia umowy o pracę cofa się wtedy do dnia rozpoczęcia kontroli (art. 34 ust. 2g).

Pewność przed kontrolą daje interpretacja indywidualna Głównego Inspektora Pracy: opłata 40 zł, termin 30 dni, wiąże inspektorów, o ile praca wygląda tak, jak opisano we wniosku (art. 14b). Do 25 sierpnia 2026 wydano 9 takich interpretacji i tylko 4 potwierdziły umowę cywilnoprawną.

Obszary bez dokumentu i podstawa prawna
O co zapyta inspektor	Podstawa i sankcja
Ewidencja czasu pracy	art. 149 k.p., art. 281 § 1 pkt 6 k.p.
Umowy cywilnoprawne i B2B: faktyczny sposób pracy	art. 22 § 1 k.p., art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 ustawy o PIP, art. 281 § 1 pkt 1 k.p.

Sprawdzenie orientacyjne: mały przedsiębiorca według zatrudnienia, roczny limit 18 dni kontroli z art. 55 Prawa przedsiębiorców, którego PIP wobec pracodawców nie stosuje. Widełki grzywien z ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473). Nic nie zapisujemy i nic nie wysyłamy.

Przepisy sprawdzone w Dzienniku Ustaw · Bez zapisywania danych · Podstawa prawna przy każdej liczbie

W skrócie

Kontrola PIP nie musi być zapowiedziana: inspektor przychodzi bez uprzedzenia, o każdej porze, a przy kontroli z donosu nie potwierdzi, że skarga w ogóle była. Sprawdza dokumenty i stan faktyczny, a nie deklaracje: umowy i daty dopuszczenia do pracy, ewidencję czasu pracy, wypłaty, bhp, a od 8 lipca 2026 także to, czy osoby na B2B i zleceniach nie pracują jak etatowcy. Od tego dnia grzywna za każde wykroczenie wynosi od 2 000 zł do 60 000 zł, mandat na miejscu do 5 000 zł, a okręgowy inspektor może decyzją zamienić umowę cywilnoprawną w umowę o pracę.

Do protokołu masz 7 dni na zastrzeżenia, do 8 lipca 2027 trwa okres, w którym dobrowolna zamiana umowy cywilnoprawnej na etat zwalnia z odpowiedzialności za wykroczenie, a za 40 zł możesz dostać wiążącą interpretację Głównego Inspektora Pracy, zanim ktokolwiek zapuka. Wszystkie liczby pochodzą z tekstów ustaw pobranych z Dziennika Ustaw i komunikatów PIP, sprawdzonych 21 września 2026.

Dz.U. 2026 poz. 473

Co zmieniło się w kontrolach PIP od 8 lipca 2026

Nowelizacja ustawy o PIP weszła w życie 3 miesiące po ogłoszeniu. Większość poradników w wynikach wyszukiwania opisuje stan sprzed tej daty, łącznie z kwotami grzywien.

Decyzja o istnieniu stosunku pracy

Okręgowy inspektor pracy może stwierdzić decyzją, że osoba na B2B albo zleceniu jest pracownikiem (art. 11 ust. 1 pkt 7a). Warunek: wcześniejsze pisemne polecenie inspektora nie zostało wykonane. Do tej pory PIP mogła tylko pozwać do sądu.

Grzywny dwukrotnie wyższe

Art. 281 do 283 k.p.: od 2 000 zł do 60 000 zł zamiast 1 000 do 30 000 zł. Przy recydywie i dyskryminacji od 3 000 zł do 90 000 zł. Każde wykroczenie liczy się osobno, więc trzy braki to trzy grzywny.

Mandat do 5 000 zł

Art. 96 § 1a k.p.w.: inspektor nakłada mandat do 5 000 zł zamiast dotychczasowych 2 000 zł, a wobec firmy ukaranej co najmniej dwukrotnie w ciągu 2 lat do 10 000 zł. Odmowa przyjęcia mandatu przenosi sprawę do sądu z wyższymi widełkami.

Interpretacja indywidualna za 40 zł

Nowy art. 14b: Główny Inspektor Pracy w 30 dni odpowiada decyzją, czy opisana współpraca jest stosunkiem pracy. Interpretacja wiąże inspektorów, o ile praca wygląda tak, jak we wniosku, i trafia do ZUS oraz KAS.

Rok wstecz i firmy bez pracowników

Art. 13 pkt 1: kontroli podlega także przedsiębiorca niebędący pracodawcą, na rzecz którego w roku poprzedzającym kontrolę pracowały osoby fizyczne, w tym na własnej działalności. Zakończenie współpracy przed kontrolą nie wyłącza jej z badania.

Kontrola zdalna i transmisja online

Art. 26 ust. 5: kontrola albo jej część może odbyć się zdalnie, przez pocztę albo środki komunikacji elektronicznej. Art. 23 ust. 1 pkt 2a: inspektor może zażądać transmisji online do kontroli dokumentów i wysłuchania strony.

Kontrola PIP z donosu

Jak przebiega kontrola po skardze pracownika

Skarga jest najczęstszym powodem kontroli w małych i średnich firmach. Pięć etapów, na każdym jeden przepis, który warto znać, zanim inspektor usiądzie przy biurku.

Skarga trafia do okręgowego inspektoratu

Pracownik, były pracownik, zleceniobiorca albo związek zawodowy składa skargę pisemnie, przez formularz PIP albo osobiście. Skarga bez imienia, nazwiska i adresu może zostać pozostawiona bez rozpoznania, ale jej treść i tak zasila analizę ryzyka, na podstawie której PIP planuje kontrole (art. 18 ust. 1 pkt 3).

Inspektor przychodzi bez zapowiedzi

Okazuje legitymację i upoważnienie z zakresem kontroli oraz przewidywanym terminem zakończenia (art. 24 ust. 3 i 4). Nie powie, że przyszedł po skardze (art. 44 ust. 3). Może zacząć od hali, sklepu albo placu, zanim poprosi o dokumenty.

Dokumenty, oględziny, wyjaśnienia

Masz obowiązek niezwłocznie przedstawić żądane dokumenty i zapewnić pomieszczenie (art. 27). Inspektor przesłuchuje pracowników i byłych pracowników bez twojej obecności (art. 23 ust. 1 pkt 3), robi kopie i zestawienia, a od 8 lipca 2026 może zażądać transmisji online.

Protokół i 7 dni na zastrzeżenia

Ustalenia trafiają do protokołu, a gdy uchybień nie ma, do notatki urzędowej (art. 31). Zastrzeżenia składasz na piśmie w 7 dni od przedstawienia protokołu; inspektor musi je zbadać. Odmowa podpisu niczego nie blokuje.

Środki prawne

Nakazy z rygorem natychmiastowej wykonalności, polecenia, wystąpienia z odpowiedzią do 30 dni, mandat do 5 000 zł albo wniosek o ukaranie do sądu. Skarżący dostaje odpowiedź o sposobie załatwienia skargi w trybie działu VIII k.p.a., w terminie miesiąca.

Kontrola z donosu ma jedną cechę, której nie ma kontrola planowa: inspektor wie, czego szuka, zanim wejdzie. Skarga zwykle dotyczy konkretnej rzeczy, niewypłaconych nadgodzin, umowy podpisanej tydzień po pierwszym dniu pracy, zlecenia, które od dwóch lat wygląda jak etat. Zakres upoważnienia bywa jednak szerszy niż treść skargi, bo inspektor nie może zdradzić, że skarga była, i sprawdza dokumenty kilku osób naraz. Dlatego przygotowanie do kontroli PIP polega na uporządkowaniu całości, a nie jednego wątku.

Skala jest realna. Według komunikatu PIP z 18 sierpnia 2026 r. od 1 stycznia do 13 sierpnia 2026 r. wpłynęło 1 794 skarg dotyczących samego wyboru umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę, wobec 619 rok wcześniej, z czego 690 w pierwszych pięciu tygodniach po nowelizacji. Skargi dotyczą usług, handlu, produkcji, podmiotów leczniczych, sieci gastronomicznych, pracy platformowej i ochrony, w firmach każdej wielkości. Osobno idą skargi płacowe, urlopowe i bhp, których PIP w tym komunikacie nie liczyła.

Co sprawdza PIP podczas kontroli

Jedenaście obszarów, o które inspektor pyta w pierwszej kolejności

Ta sama lista zasila sprawdzarkę wyżej. Próg mówi, od ilu pracowników obowiązek istnieje; obszary bez progu dotyczą każdej firmy, także takiej, która nie ma ani jednego etatu.

Dokumenty i obszary kontrolowane przez inspektora pracy
Obszar	Próg	Czego szuka inspektor	Podstawa i sankcja
Umowy o pracę i informacja o warunkach zatrudnienia	każda firma	Umowa albo pisemne potwierdzenie jej warunków przed dopuszczeniem do pracy (art. 29 § 2 k.p.), informacja o warunkach zatrudnienia w 7 dni (art. 29 § 3 k.p.), zgłoszenie do ZUS. Inspektor porównuje datę na umowie z pierwszym dniem na liście obecności.	art. 29 k.p., art. 281 § 1 pkt 2 k.p.
Akta osobowe i dokumentacja pracownicza	każda firma	Części A do E akt osobowych, ewidencja urlopów, karty przydziału odzieży, zgody na potrącenia. Prowadzone w postaci papierowej albo elektronicznej, przechowywane 10 lat od końca roku ustania zatrudnienia.	art. 94 pkt 9a i 9b k.p., art. 281 § 1 pkt 6 k.p.
Ewidencja czasu pracy	każda firma	Godziny pracy każdego dnia, nadgodziny, pora nocna, dyżury, dni wolne z oznaczeniem tytułu. Lista obecności nie jest ewidencją. Inspektor zestawia ewidencję z logami systemów, grafikami i mailami wysyłanymi po godzinach.	art. 149 k.p., art. 281 § 1 pkt 6 k.p.
Listy płac, terminy wypłat i potrącenia	każda firma	Wynagrodzenie co najmniej raz w miesiącu, do 10. dnia następnego miesiąca, dodatki za nadgodziny i porę nocną, potrącenia tylko z katalogu art. 87 albo za pisemną zgodą. Zaległości inspektor może objąć nakazem płatniczym z rygorem natychmiastowej wykonalności.	art. 85, 87, 151(1) k.p., art. 282 § 1 pkt 1 k.p.
BHP: badania, szkolenia, ocena ryzyka	każda firma	Orzeczenia lekarskie wstępne i okresowe, karty szkoleń wstępnych i okresowych, udokumentowana ocena ryzyka zawodowego na każdym stanowisku, rejestr wypadków. Bez ważnych badań i instruktażu pracownik nie może być dopuszczony do pracy.	art. 226, 229, 237(3), 237(4) k.p., art. 283 § 1 k.p.
Zlecenia: ewidencja godzin i minimalna stawka godzinowa	każda firma	Sposób potwierdzania liczby godzin ustalony w umowie, wypłata nie rzadziej niż raz w miesiącu, stawka nie niższa niż 31,40 zł za godzinę w 2026 r. Dotyczy także przedsiębiorców, którzy nie mają ani jednego pracownika na etacie.	art. 8a do 8c ustawy o minimalnym wynagrodzeniu, art. 13 pkt 5 ustawy o PIP
Umowy cywilnoprawne i B2B: faktyczny sposób pracy	każda firma	Kto wyznacza godziny i miejsce, kto wydaje polecenia, czy wykonawca może wskazać zastępcę, czy ponosi ryzyko gospodarcze. Od 8 lipca 2026 inspektor wydaje pisemne polecenie zawarcia umowy o pracę, a po jego niewykonaniu okręgowy inspektor decyzję.	art. 22 § 1 k.p., art. 11 ust. 1 pkt 7a i ust. 2 ustawy o PIP, art. 281 § 1 pkt 1 k.p.
PPK: umowa o zarządzanie, umowy o prowadzenie, wpłaty	każda firma	Umowa o zarządzanie PPK zawarta w terminie, umowy o prowadzenie dla osób, które nie złożyły rezygnacji, wpłaty naliczane i odprowadzane w terminie, dokumentacja. Rezygnacje muszą być na urzędowym wzorze i odnawiane co 4 lata.	art. 106 i 107 ustawy o PPK, art. 10 ust. 1 pkt 15d ustawy o PIP
Regulamin pracy i regulamin wynagradzania	od 50	Obowiązkowe od 50 pracowników, a między 20 a 49 na wniosek zakładowej organizacji związkowej. Inspektor sprawdza datę wejścia w życie, potwierdzenia zapoznania się i zgodność zapisów z tym, co wynika z ewidencji czasu pracy.	art. 104 § 1(1) i art. 77(2) § 1 k.p.
ZFŚS albo decyzja o nietworzeniu funduszu	od 50	Od 50 etatów na 1 stycznia fundusz jest obowiązkowy: odrębny rachunek, regulamin, odpisy do 31 maja i 30 września. Mniejsze firmy muszą mieć zapis o rezygnacji w regulaminie wynagradzania albo informację dla załogi do 31 stycznia.	art. 3 ust. 1, 3 i 3a oraz art. 6 ust. 2 ustawy o ZFŚS
Procedura zgłoszeń wewnętrznych dla sygnalistów	od 50	Od 50 osób wykonujących pracę zarobkową, liczonych na 1 stycznia albo 1 lipca, z konsultacjami i 7-dniowym vacatio legis. Wliczają się także osoby na zleceniach i B2B, które same nikogo nie zatrudniają.	art. 23 do 25 ustawy o ochronie sygnalistów, art. 58

Trzy dokumenty z progiem 50 mają na tej witrynie własne strony z narzędziami: regulamin pracy ze sprawdzarką obowiązku i listą elementów, ZFŚS z kalkulatorem odpisu i terminami przelewów oraz ochrona sygnalistów z terminem wejścia w życie procedury. Od 5 listopada 2026 r. dochodzi obowiązek przeciwdziałania mobbingowi w formie wewnętrznej procedury, opisany przy wyborze procedury antymobbingowej.

Kary PIP dla pracodawcy, policzone u źródła

Grzywna wynosi od 2 000 zł do 60 000 zł, nie od 1 000 do 30 000 zł

Art. 3 ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473) zamienił w art. 281 § 1, art. 282 § 1 i art. 283 § 1 Kodeksu pracy wyrazy „od 1000 zł do 30 000 zł" na „od 2000 zł do 60 000 zł", a w art. 281 § 2 i art. 282 § 3 wyrazy „od 1500 zł do 45 000 zł" na „od 3000 zł do 90 000 zł". Zmiana obowiązuje od 8 lipca 2026. Ten sam akt podniósł w art. 96 § 1a Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia mandat inspektora pracy z 2 000 zł do 5 000 zł, a w § 1b mandat dla ukaranego co najmniej dwukrotnie w ciągu dwóch lat z 5 000 zł do 10 000 zł.

Grzywna jest za czyn, nie za kontrolę. Umowa niepotwierdzona przed dopuszczeniem do pracy, brak ewidencji czasu pracy i spóźniona wypłata to trzy wykroczenia z trzech przepisów, więc górna granica sądowa wynosi wtedy 180 000 zł. W praktyce sądy orzekają bliżej dolnych widełek, a inspektorzy częściej sięgają po mandat, ale to widełki decydują o tym, jak wygląda rozmowa o ugodzie.

Kary za wykroczenia przeciwko prawom pracownika przed i po 8 lipca 2026
Sankcja	Do 7 lipca 2026	Od 8 lipca 2026	Podstawa
Grzywna sądowa za wykroczenie przeciwko prawom pracownika	1 000 do 30 000 zł	2 000 do 60 000 zł	art. 281 § 1, 282 § 1, 283 § 1 k.p.
Grzywna przy ponownym ukaraniu w ciągu 2 lat albo dyskryminacji	1 500 do 45 000 zł	3 000 do 90 000 zł	art. 281 § 2, 282 § 3 k.p.
Mandat inspektora pracy	do 2 000 zł	do 5 000 zł	art. 96 § 1a pkt 1 k.p.w.
Mandat wobec ukaranego co najmniej dwukrotnie w ciągu 2 lat	do 5 000 zł	do 10 000 zł	art. 96 § 1b k.p.w.
Wypowiedzenie umowy z powodu decyzji o istnieniu stosunku pracy	brak przepisu	2 000 do 60 000 zł	art. 281 § 1 pkt 1b k.p. (nowy)
Brak umowy o zarządzanie PPK w terminie	do 1,5 % funduszu wynagrodzeń	bez zmian	art. 106 ustawy o PPK
Brak umów o prowadzenie PPK, wpłat lub dokumentacji	1 000 do 1 000 000 zł	bez zmian	art. 107 ustawy o PPK
Złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika	do 2 lat pozbawienia wolności	bez zmian	art. 218 § 1a k.k.
Udaremnianie lub utrudnianie kontroli PIP	do 3 lat pozbawienia wolności	bez zmian	art. 225 § 2 k.k.

Kiedy PIP może zmienić umowę

B2B i zlecenie pod kontrolą (polecenie, decyzja, koszt)

Definicja stosunku pracy się nie zmieniła. Zmieniło się to, kto i jak szybko może ją wyegzekwować.

Art. 22 § 1 k.p. od dawna mówi, że praca określonego rodzaju, pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę i za wynagrodzeniem jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę umowy. Do 8 lipca 2026 egzekwował to wyłącznie sąd pracy, po pozwie pracownika albo inspektora, przez wiele miesięcy. Teraz procedura mieści się w jednej kontroli: inspektor umożliwia stronom zajęcie stanowiska, wydaje pisemne polecenie usunięcia naruszenia z terminem wykonania jeszcze w trakcie kontroli (art. 11 ust. 2 i art. 34 ust. 1c), a gdy polecenie nie zostaje wykonane, okręgowy inspektor wszczyna postępowanie i wydaje decyzję (art. 33a).

Decyzja określa strony, rodzaj umowy, datę zawarcia, rodzaj pracy, miejsce, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie (art. 34 ust. 2b). Gdy materiał dowodowy nie pozwala czegoś ustalić, ustawa rozstrzyga sama: umowa na czas nieokreślony, siedziba pracodawcy, pełny etat, minimalne wynagrodzenie (ust. 2e). Datą zawarcia umowy jest dzień wydania decyzji (ust. 2f), więc decyzja nie działa wstecz; za wcześniejszy okres inspektor może wnieść powództwo (art. 33a ust. 6). Jeżeli w trakcie kontroli firma rozwiąże umowę cywilnoprawną z własnej inicjatywy, data cofa się do dnia rozpoczęcia kontroli, a osoba zyskuje ochronę przed wypowiedzeniem (ust. 2g i 2h).

Od dnia wydania decyzja wywołuje skutki w prawie pracy, podatkach, ZUS i NFZ (ust. 2j). Zgłoszenia do ubezpieczeń dokonuje się w 7 dni od ostateczności decyzji, a składki opłacone ze zlecenia zalicza się na poczet etatu (art. 36 ust. 4e i art. 38b ustawy systemowej). Wypowiedzenie umowy z powodu decyzji jest nowym wykroczeniem z art. 281 § 1 pkt 1b k.p. Ile to kosztuje w złotych, liczy sprawdzarka na górze strony; pełny rozkład składek płatnika przy dowolnym brutto znajdziesz w kalkulatorze kosztów pracodawcy, a różnice między zleceniem a etatem przy umowie zlecenia.

Pierwsze liczby PIP po nowelizacji, komunikaty z 18 i 28 sierpnia 2026

1 794: skarg o wybór umowy cywilnoprawnej od 1 stycznia do 13 sierpnia 2026 (rok wcześniej 619)
ponad 100: kontroli wszczętych od 8 lipca, z tego 35 zakończonych
121: pisemnych poleceń potwierdzenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę
201: umów zamienionych na etat dobrowolnie, jeszcze w trakcie kontroli (8 lipca do 6 sierpnia)
4 z 9: interpretacji indywidualnych potwierdziło umowę cywilnoprawną (stan na 25 sierpnia 2026)
40 zł: opłata za interpretację indywidualną, 30 dni na odpowiedź (art. 14b ust. 4 i 6)

Główny Inspektor Pracy zaznacza, że znaczna część skarg dotyczy okresów zakończonych przed 8 lipca, do których nowych narzędzi nie da się zastosować, oraz że interpretacja chroni wyłącznie wnioskodawcę i wyłącznie wtedy, gdy stan faktyczny zgadza się z opisem we wniosku.

Ile kosztuje przekształcenie B2B w etat i jak złożyć wniosek o interpretację →

Po protokole

Osiem środków prawnych, po które sięga inspektor

Od nakazu z rygorem natychmiastowej wykonalności po zawiadomienie prokuratury. Każdy ma inny termin i inną drogę odwoławczą.

Środki prawne inspektora pracy po kontroli
Środek	Kiedy	Skutek dla firmy	Podstawa
Nakaz	Naruszenia bhp, wypłata należnego wynagrodzenia, skierowanie do innych prac, wstrzymanie prac	Decyzja administracyjna, część z rygorem natychmiastowej wykonalności. Nakaz płatniczy dotyczy wynagrodzenia bezspornego.	art. 11 ust. 1 pkt 1 do 7 ustawy o PIP
Polecenie	Naruszenia, które da się usunąć w trakcie kontroli, w tym niezawarcie umowy o pracę przy dominujących cechach stosunku pracy	Od 8 lipca 2026 polecenie dotyczące umowy o pracę jest na piśmie, z terminem wykonania w trakcie kontroli. Jego niewykonanie otwiera drogę do decyzji.	art. 11 ust. 1 pkt 8 i ust. 2 ustawy o PIP
Decyzja o istnieniu stosunku pracy	Polecenie niewykonane, a praca jest świadczona w warunkach z art. 22 § 1 k.p.	Umowa o pracę od dnia wydania decyzji; przy brakach w materiale: czas nieokreślony, pełny etat, siedziba, minimalne wynagrodzenie. Odwołanie do sądu pracy.	art. 11 ust. 1 pkt 7a, art. 33a, art. 34 ust. 2b do 2l ustawy o PIP
Powództwo o ustalenie stosunku pracy	Gdy trzeba ustalić stosunek pracy za okres wcześniejszy niż decyzja	Inspektor działa jak prokurator, pracodawca płaci opłatę podstawową od pism. Wszczęcie postępowania przerywa bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych.	art. 33a ust. 3, 6 i 8 ustawy o PIP, art. 63(1) k.p.c.
Wystąpienie	Inne naruszenia, których nie obejmuje nakaz ani polecenie	Wnioski pokontrolne z podstawą prawną. Odpowiedź w terminie z wystąpienia, nie dłuższym niż 30 dni.	art. 11 ust. 1 pkt 8, art. 36 ustawy o PIP
Mandat karny	Wykroczenie przeciwko prawom pracownika stwierdzone w kontroli	Do 5 000 zł, a wobec ukaranego co najmniej dwukrotnie w ciągu 2 lat do 10 000 zł. Odmowa przyjęcia mandatu kieruje sprawę do sądu.	art. 96 § 1a i 1b k.p.w.
Wniosek o ukaranie do sądu	Odmowa mandatu albo czyn, za który mandat jest za niski	Grzywna od 2 000 zł do 60 000 zł za każde wykroczenie, przy recydywie od 3 000 zł do 90 000 zł.	art. 281 do 283 k.p. w brzmieniu od 8 lipca 2026
Zawiadomienie prokuratury	Uporczywe lub złośliwe naruszanie praw pracownika, niezgłoszenie do ZUS, udaremnianie kontroli	Odpowiedzialność karna osoby, nie firmy: art. 218 i 219 k.k. przewidują grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do lat 2, a art. 225 § 2 k.k. do lat 3.	art. 218, 219, 225 § 2 k.k.

Kalendarz

Siedem terminów, które biegną przeciwko pracodawcy

Natychmiast

Okazanie dokumentów i udostępnienie pomieszczenia

Podmiot kontrolowany ma niezwłocznie przedstawić żądane dokumenty i zapewnić warunki kontroli. Utrudnianie jest przestępstwem z art. 225 § 2 k.k.

art. 27 ustawy o PIP

W trakcie kontroli

Wykonanie polecenia dotyczącego umowy o pracę

Inspektor wyznacza termin tak, żeby ocenić wykonanie jeszcze w czasie kontroli. Niewykonanie jest warunkiem wydania decyzji o istnieniu stosunku pracy.

art. 34 ust. 1c ustawy o PIP

7 dni

Zastrzeżenia do protokołu

Na piśmie, od dnia przedstawienia protokołu. Inspektor ma obowiązek je zbadać i przy zasadności zmienić protokół. Po tym terminie ustalenia stają się podstawą środków prawnych.

art. 31 ust. 4 do 6 ustawy o PIP

7 dni

Odwołanie od nakazu inspektora

Do okręgowego inspektora pracy, od doręczenia decyzji. Odwołanie od decyzji o istnieniu stosunku pracy idzie inną drogą: do sądu pracy na zasadach k.p.c.

art. 34 ust. 5 i 5a ustawy o PIP

30 dni

Odpowiedź na wystąpienie

Maksymalny termin, jaki inspektor może wyznaczyć na zawiadomienie o sposobie realizacji wniosków pokontrolnych. Brak odpowiedzi jest odnotowywany przy kolejnej kontroli.

art. 36 ust. 2 ustawy o PIP

7 dni

Zgłoszenie do ZUS po decyzji

Od dnia, w którym decyzja o istnieniu stosunku pracy stała się ostateczna, a przy odwołaniu do sądu od prawomocności orzeczenia.

art. 36 ust. 4e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

8 lipca 2027

Koniec okresu przejściowego dla umów cywilnoprawnych

Kto do tego dnia dobrowolnie zamieni umowę cywilnoprawną spełniającą cechy stosunku pracy na umowę o pracę, nie odpowiada za wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 1 k.p.

art. 16 ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473)

Po kontroli

Skargę do PIP i opinię o firmie w internecie pisze zwykle ta sama osoba

Inspektor kończy pracę protokołem. Były pracownik, który złożył skargę, nie kończy: jego drugim adresem jest portal z opiniami o pracodawcach.

Skarga do PIP jest bezpłatna, anonimowa wobec pracodawcy i kończy się po jednej kontroli. Wpis na portalu z opiniami jest równie bezpłatny, równie anonimowy i nie kończy się nigdy: stoi w wynikach wyszukiwania na nazwę firmy przez lata, czytają go kandydaci, klienci i kolejny inspektor, który przed kontrolą sprawdza, co o firmie wiadomo publicznie. Firmy, które przeszły kontrolę z donosu, prawie zawsze znajdują potem wątek o sobie, często z tą samą historią, którą czytały w protokole.

Z protokołem można polemizować w 7 dni. Z wpisem w internecie polemizuje się inaczej: odpowiedzią podpisaną nazwą firmy, pod wpisem, w tym samym miejscu, w którym czyta go kandydat. Na Zpracy każda opinia przechodzi moderację przed publikacją, a firma z profilem pracodawcy odpowiada własnym głosem i dostaje alert o nowym wpisie w dniu publikacji, a nie od kandydata na rozmowie miesiąc później. Profil nie usuwa opinii i nie zmienia ocen, bo to by je unieważniało.

Profil pracodawcy w Zpracy

199 zł miesięcznie albo 1 188 zł za rok, cena na stronie, nie u handlowca

Prawo odpowiedzi pod każdą opinią, podpisane nazwą firmy.
Alert mailowy o nowym wpisie w dniu publikacji.
Zaproszenia do wystawienia opinii dla obecnego zespołu, żeby wątek nie składał się wyłącznie z głosów osób, które odeszły w konflikcie.
Analityka reputacji: co czytają kandydaci, zanim odpowiedzą na ogłoszenie.

Zanim zdecydujesz, że wpis trzeba zdjąć, sprawdź, ile to realnie kosztuje i co można osiągnąć: opisaliśmy to przy usuwaniu opinii o firmie.

Pytania, które padają najczęściej

Kontrola PIP, konkretne odpowiedzi

Czy kontrola PIP musi być zapowiedziana?

Nie. Inspektor pracy jest uprawniony do kontroli bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy (art. 24 ust. 1 ustawy o PIP). Zawiadomienie z 7-dniowym wyprzedzeniem z Prawa przedsiębiorców nie obowiązuje, bo art. 48 ust. 11 pkt 1 wyłącza je przy kontrolach prowadzonych na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej, a PIP działa na podstawie Konwencji MOP nr 81. Inspektor zgłasza swoją obecność po przyjściu, chyba że zgłoszenie mogłoby wpłynąć na wynik kontroli.

Ile trwa kontrola PIP?

Od jednego dnia do kilku tygodni, zależnie od zakresu i liczby zatrudnionych. Roczne limity z art. 55 Prawa przedsiębiorców (6 dni roboczych u mikroprzedsiębiorcy, 18 u małego, 24 u średniego, 48 u pozostałych) nie wiążą PIP, bo art. 55 ust. 2 pkt 1 wyłącza je przy kontroli na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej. Kontrola kończy się protokołem, do którego masz 7 dni na zastrzeżenia.

Kontrola PIP z donosu, czy dowiem się, kto napisał skargę?

Nie od inspektora. Art. 44 ust. 3 ustawy o PIP zobowiązuje go do nieujawniania, że kontrola jest następstwem skargi, chyba że skarżący wyrazi na to pisemną zgodę. Ten sam obowiązek wynika z art. 15 lit. c Konwencji MOP nr 81. Inspektor często maskuje zakres, sprawdzając dokumenty kilku osób, a nie tylko tej, której dotyczy skarga.

Co sprawdza PIP podczas kontroli?

Dokumenty i stan faktyczny: umowy i daty dopuszczenia do pracy, akta osobowe, ewidencję czasu pracy, listy płac i terminy wypłat, badania lekarskie, szkolenia bhp, ocenę ryzyka, legalność zatrudnienia cudzoziemców, PPK, a od 8 lipca 2026 także to, czy osoby na B2B i zleceniach nie pracują w warunkach umowy o pracę. Przy 50 i więcej pracownikach dochodzą regulamin pracy, regulamin wynagradzania, ZFŚS i procedura dla sygnalistów.

Co sprawdza PIP w aktach osobowych?

Kolejność i kompletność części A do E: kwestionariusz, świadectwa z poprzednich firm, orzeczenie lekarskie wstępne przed dopuszczeniem do pracy, umowę i informację o warunkach zatrudnienia z art. 29 § 3 k.p., potwierdzenie zapoznania z regulaminem i oceną ryzyka, karty szkoleń bhp, zgody na potrącenia, dokumenty kar porządkowych (usuwane po roku) i dokumenty związane z rozwiązaniem umowy. Brak dokumentacji to wykroczenie z art. 281 § 1 pkt 6 k.p.

Czy PIP dzwoni do pracowników?

Tak, inspektor może żądać wyjaśnień od pracowników i byłych pracowników oraz przesłuchiwać ich bez obecności pracodawcy (art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIP). Od 8 lipca 2026 może też poprosić okręgowego inspektora z innego regionu o wezwanie osoby mieszkającej na jego terenie (art. 23a) oraz zażądać transmisji online do wysłuchania strony (art. 23 ust. 1 pkt 2a). Rozmowy z zespołem są standardem przy kontroli z donosu.

Czy PIP kontroluje umowy zlecenia?

Tak, i to w trzech wymiarach: czy zleceniobiorca dostaje co najmniej minimalną stawkę godzinową 31,40 zł i czy godziny są ewidencjonowane (art. 13 pkt 5 ustawy o PIP), czy ma zapewnione bezpieczne warunki pracy (art. 304 k.p.) oraz czy zlecenie nie zastępuje umowy o pracę. W tym ostatnim przypadku od 8 lipca 2026 inspektor wydaje polecenie zawarcia umowy o pracę, a po jego niewykonaniu okręgowy inspektor decyzję.

Kiedy PIP może zmienić umowę B2B na umowę o pracę?

Gdy w relacji dominują cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p.: praca określonego rodzaju pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez firmę, za wynagrodzeniem. Najpierw inspektor wydaje pisemne polecenie usunięcia naruszenia z terminem w trakcie kontroli (art. 11 ust. 2). Dopiero jego niewykonanie pozwala okręgowemu inspektorowi wydać decyzję o istnieniu stosunku pracy (art. 11 ust. 1 pkt 7a), od której przysługuje odwołanie do sądu pracy. Umowa o pracę obowiązuje od dnia wydania decyzji, nie wstecz.

Kontrola PIP, jakie kary grożą pracodawcy?

Od 8 lipca 2026 grzywna za wykroczenie przeciwko prawom pracownika wynosi od 2 000 zł do 60 000 zł za każdy czyn (art. 281 do 283 k.p.), a przy ponownym ukaraniu w ciągu 2 lat od 3 000 zł do 90 000 zł. Mandat inspektora na miejscu to do 5 000 zł, przy recydywie do 10 000 zł. Widełki 1 000 do 30 000 zł, które nadal podaje większość poradników, przestały obowiązywać 8 lipca 2026.

Czy PIP może ukarać pracownika?

Zwykłego pracownika za wykroczenia z Kodeksu pracy nie, bo art. 281 do 283 k.p. adresowane są do pracodawcy, osoby działającej w jego imieniu oraz osoby odpowiedzialnej za stan bhp albo kierującej pracownikami. Kierownik zmiany, brygadzista czy dyrektor mogą więc dostać mandat osobiście. Pracownik, który łamie zasady bhp, odpowiada przed pracodawcą karą porządkową z art. 108 k.p., nie przed inspektorem.

Czy PIP może zamknąć firmę?

Tylko w związku z bhp. Inspektor może nakazać wstrzymanie prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia (art. 11 ust. 1 pkt 2 do 4 ustawy o PIP), a okręgowy inspektor może nakazać zaprzestanie działalności, gdy stan bhp zagraża życiu lub zdrowiu trwale (pkt 5). Naruszenia kadrowe i płacowe kończą się nakazami, mandatem albo wnioskiem do sądu, nie zamknięciem firmy.

Następny krok

Kontrola sprawdza dokumenty. Kandydaci sprawdzają opinie

Uporządkowane akta, ewidencja i umowy zamykają temat z inspektorem. Nie zamykają tematu z rynkiem pracy, na którym o firmie mówi to, co zostało napisane publicznie, także po kontroli, która skończyła się notatką urzędową bez uchybień.

Profil pracodawcy na Zpracy kosztuje 199 zł miesięcznie albo 1 188 zł za rok. Cena jest na stronie, a nie u handlowca.

Zobacz cennik

Powiązane obowiązki pracodawcy

Regulamin pracy: od kiedy obowiązkowy, co musi zawierać i jak przebiega uzgodnienie ze stroną społeczną.
Kontrola zwolnienia lekarskiego: kiedy firma sama sprawdza pracownika na L4, a kiedy musi to zrobić ZUS, po zmianach z 13 kwietnia 2026.
Kalkulator kosztów pracodawcy: pełny koszt etatu przy dowolnym brutto, ten sam silnik, który liczy przekwalifikowanie B2B wyżej.
Ochrona sygnalistów: procedura zgłoszeń wewnętrznych od 50 osób, także na zleceniach i B2B.
ZFŚS: odpis, terminy 31 maja i 30 września, kiedy można z funduszu zrezygnować.
Nagana dla pracownika: kary porządkowe, czyli jedyna droga, którą pracodawca sam karze za naruszenia bhp.
Usuwanie opinii o firmie: co realnie da się zrobić z wpisem, który już jest publiczny.

Podstawa prawna całej strony: ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2024 poz. 1712 ze zm.) oraz ustawy z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473), teksty pobrane z Dziennika Ustaw; Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2025 poz. 1480); ustawa o PPK (Dz.U. 2026 poz. 192); komunikaty PIP z 18 i 28 sierpnia 2026 r. Strona nie jest poradą prawną.